Τον τελευταίο καιρό έχει μπει στο «λυσάρι» μια ορολογία, που η αλήθεια είναι ότι στον Κ.Ο.Κ. υπάρχει δεκαετίες. Απλά, μέχρι να γίνουν οι αναθεωρήσεις και να μπουν οι κάμερες, δεν πολυασχολούνταν ο κόσμος. Μιλάμε για την περιβόητη «επικίνδυνη», «επιθετική» ή «αντικανονική» οδήγηση (διαφορετικό το πλαίσιο σε κάθε μία, βέβαια, με διαφορετικά πρόστιμα και διοικητικές κυρώσεις), που περιλαμβάνει μια ευρεία γκάμα χαρακτηριστικών λανθάνουσας οδηγικής συμπεριφοράς. Κυριότερη και πιο σεσημασμένη όλων, οι λεγόμενες σφήνες. Από εκεί και πέρα, σχεδόν ό,τι παρεκκλίνει από αυτό που λογίζεται ως «οδηγώ σαν άνθρωπος», μπορεί να εμπέσει σε αυτή την κατηγοριοποίηση. Ακόμα και μια στροφή να πάρεις λίγο απότομα/γρήγορα και να ακουστούν τα λάστιχα, αν σε δει αστυνομικός κάλλιστα σε σταματάει και σε γράφει. Είναι δυνατόν, όμως, να σε «δώσει» το ίδιο, το αυτοκίνητο;
Τα σύγχρονα τετράτροχα γνωρίζουν πολύ περισσότερα για όσα συμβαίνουν στον δρόμο απ’ όσα ίσως φαντάζονται οι οδηγοί τους. Καταγράφουν ταχύτητα, επιταχύνσεις, φρεναρίσματα και κινήσεις του τιμονιού, ενώ αξιοποιούν δεκάδες αισθητήρες για να λειτουργούν τα συστήματα ασφαλείας και υποβοήθησης. Μπορούν, όμως, όλα αυτά τα δεδομένα να αποκαλύψουν αν κάποιος οδηγεί επιθετικά; Η απάντηση είναι «ναι», αλλά μέχρι ενός σημείου και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Τα σημάδια που μαρτυρούν τον τρόπο οδήγησης
Τα σημερινά αυτοκίνητα διαθέτουν αισθητήρες που παρακολουθούν την ταχύτητα, την περιστροφή των τροχών, την επιτάχυνση, το φρένο και τις κινήσεις του τιμονιού. Τα δεδομένα αυτά είναι απαραίτητα για λειτουργίες όπως ο έλεγχος ευστάθειας, αλλά μπορούν επίσης να αξιοποιηθούν για την αξιολόγηση της οδηγικής συμπεριφοράς. Η απότομη επιτάχυνση είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Όταν ο οδηγός πατά συχνά βαθιά το δεξί πεντάλ, το σύστημα καταγράφει τις σχετικές μεταβολές. Το ίδιο ισχύει για τα δυνατά φρεναρίσματα, τις απότομες αλλαγές κατεύθυνσης (τις σφήνες που λέγαμε) και τις καμπές που εκτελούνται με υψηλή πλευρική επιτάχυνση. Ανάλογα το λογισμικό, μπορεί να συνυπολογίζονται η ταχύτητα σε σχέση με τα όρια του δρόμου, τα χιλιόμετρα που διανύονται, η ώρα της διαδρομής, ακόμη και η χρήση του κινητού τηλεφώνου.
Η επανάληψη τέτοιων κινήσεων μπορεί να σχηματίσει ένα μοτίβο που υποδηλώνει αυξημένο οδηγικό ρίσκο. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι κάθε απότομο φρενάρισμα αποτελεί ένδειξη επικίνδυνης συμπεριφοράς. Μπορεί να πεταχτεί ξαφνικά ένας πεζός ή να φρενάρει απότομα το προπορευόμενο όχημα. Οι αισθητήρες καταγράφουν τι έκανε το αυτοκίνητο, αλλά δεν γνωρίζουν πάντα γιατί το έκανε. Επομένως, τα δεδομένα από μόνα τους δεν αποκαλύπτουν τις προθέσεις ή την ψυχολογική κατάσταση του οδηγού.
Μπορεί να ακριβύνει η ασφάλεια;
Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο πρακτική πλευρά της υπόθεσης. Ορισμένα ασφαλιστικά προγράμματα χρησιμοποιούν τηλεματική για να αξιολογούν τον τρόπο οδήγησης και να προσαρμόζουν τις παροχές τους. Η καταγραφή μπορεί να γίνεται μέσω εφαρμογής στο κινητό, ειδικής συσκευής που τοποθετείται στο αυτοκίνητο ή συνδεδεμένης τεχνολογίας του οχήματος. Ανάλογα με την εταιρεία, η βαθμολογία μπορεί να επηρεάζεται από τα απότομα φρεναρίσματα, τις επιταχύνσεις, την ταχύτητα, τα συνολικά χιλιόμετρα, τις ώρες οδήγησης και τις διαδρομές. Η πιο προσεκτική οδήγηση ενδέχεται να ανταμείβεται με εκπτώσεις ή άλλα οφέλη, ενώ ένα «μωσαϊκό» υψηλού ρίσκου μπορεί να οδηγήσει σε μικρότερη έκπτωση ή, σε ορισμένα προγράμματα, σε υψηλότερο ασφάλιστρο.
Δεν υπάρχει, πάντως, ενιαίος κανόνας για όλες τις ασφαλιστικές. Κάθε πρόγραμμα χρησιμοποιεί τη δική του μέθοδο αξιολόγησης και ένα μεμονωμένο απότομο φρενάρισμα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι θα αυξηθεί το κόστος της ασφάλισης. Στην Ελλάδα, μάλιστα, υπάρχουν ήδη προγράμματα που αξιολογούν συγκεκριμένες οδηγικές συνήθειες μέσω εφαρμογής, με βαθμολογία για την ομαλότητα της επιτάχυνσης και του φρεναρίσματος, την υπέρβαση ορίων ταχύτητας και τις ώρες οδήγησης.
Μας παρακολουθεί το αυτοκίνητο χωρίς να το γνωρίζουμε;
Άλλη μεγάλη κουβέντα αυτή. Το γεγονός ότι συλλέγει δεδομένα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι τα στέλνει στον κατασκευαστή, στην ασφαλιστική ή στην αστυνομία. Ορισμένες πληροφορίες επεξεργάζονται τοπικά, ώστε να λειτουργούν τα συστήματα του οχήματος, ενώ άλλες ενδέχεται να μεταδίδονται μέσω των συνδεδεμένων υπηρεσιών, ανάλογα με τον εξοπλισμό, τις ρυθμίσεις απορρήτου και τις συμφωνίες που έχει αποδεχθεί ο ιδιοκτήτης.
Η τηλεματική της ασφάλισης είναι ξεχωριστή περίπτωση. Όταν κάποιος συμμετέχει σε σχετικό πρόγραμμα, τα δεδομένα που συλλέγονται αξιολογούνται σύμφωνα με τους όρους του. Γι’ αυτό, πριν από την ενεργοποίηση μιας τέτοιας υπηρεσίας, αξίζει να ελέγχεται ποια στοιχεία καταγράφονται, για πόσο διάστημα διατηρούνται, αν κοινοποιούνται σε τρίτους και αν μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο για εκπτώσεις όσο και για επιβαρύνσεις. Εξίσου σημαντικό είναι να εξετάζονται οι ρυθμίσεις απορρήτου του αυτοκινήτου και οι άδειες που έχουν δοθεί στις εφαρμογές του κατασκευαστή ή της ασφαλιστικής. Η συλλογή δεδομένων τοποθεσίας, για παράδειγμα, δεν είναι το ίδιο πράγμα με την καταγραφή μιας απότομης επιτάχυνσης. Ούτε η δυνατότητα συλλογής δεδομένων σημαίνει ότι αυτά μεταδίδονται οπωσδήποτε σε κάποια άλλη εταιρεία.
Εν τέλει, το αυτοκίνητο μπορεί να αναγνωρίσει μοτίβα που συνδέονται με πιο επιθετική ή επικίνδυνη οδήγηση, χωρίς να χρειάζεται καν κάμερα στραμμένη στο πρόσωπο του οδηγού. Το αν αυτά τα στοιχεία θα παραμείνουν απλώς δεδομένα λειτουργίας ή θα χρησιμοποιηθούν για την αξιολόγησή του, εξαρτάται από τις υπηρεσίες που είναι ενεργοποιημένες και τους όρους.
