Μια φορά κι έναν καιρό, η παρουσία ρεζέρβας στο αυτοκίνητο ήταν αυτονόητη – ακόμα και εξωτερικά τοποθετούμενη στα 4×4 ή τα μετέπειτα SUV. Σιγά σιγά άρχισε να χάνει σε διαστάσεις, αλλά τουλάχιστον έβρισκες έναν τροχό ανάγκης στο δάπεδο του πορτμπαγκάζ (μην πιάσουμε παλιότερα μοντέλα, που την είχαν μέσα στο μηχανοστάσιο) όταν έψαχνες να αλλάξεις λάστιχο. Τα τελευταία χρόνια, όμως, η κλήση οδικής βοήθειας έχει αρχίσει να γίνεται απαραίτητη. Ποιος ο λόγος που η ρεζέρβα έχει εξελιχθεί σε είδος προς εξαφάνιση;
Η αιτία δεν είναι μία και μοναδική, ούτε αποφάσισε ξαφνικά η αυτοκινητοβιομηχανία να μας ταλαιπωρεί για να γλιτώνει χρήματα (αν και αυτός, όντως, είναι ένας από τους λόγους). Το παζλ της «cancel culture» για τη ρεζέρβα, τόσο κανονικών διαστάσεων όσο και ανάγκης, αποτελείται από πολλά κομμάτια, τα οποία περιλαμβάνουν την προαναφερθείσα ανάγκη για εξοικονόμηση χρημάτων, το βάρος του αυτοκινήτου, τους ρύπους, τους χώρους και την πρακτικότητα – εν πολλοίς, λόγω ηλεκτροκίνησης. Για πάμε να δούμε ένα-ένα τα πυρά που δέχεται η ρεζέρβα, αλλά και τί παίρνει τη θέση της (πέρα από την οδική).
Κάθε κιλό και ευρώ μετράει
Μια κανονική ρεζέρβα δεν είναι απλώς ένα ελαστικό. Μαζί με τη ζάντα, τον γρύλο, το μπουλονόκλειδο και τον απαραίτητο εξοπλισμό μπορεί να προσθέσει αρκετές δεκάδες κιλά. Οι εκτιμήσεις που αναφέρονται στην αυτοκινητοβιομηχανία φτάνουν περίπου τα 14-27 κιλά, ανάλογα με το αυτοκίνητο και τον τύπο της ρεζέρβας, ενώ ένα πλήρες σετ μπορεί να είναι ακόμη βαρύτερο. Για έναν οδηγό μπορεί να φαίνεται αμελητέο. Για έναν κατασκευαστή που παράγει εκατοντάδες χιλιάδες αυτοκίνητα, όμως, κάθε κιλό έχει σημασία. Μικρότερο βάρος σημαίνει καλύτερη κατανάλωση και, στα θερμικά μοντέλα, χαμηλότερες εκπομπές CO₂. Όταν οι κατασκευαστές προσπαθούν να κερδίσουν ακόμη και μικρές βελτιώσεις στην αποδοτικότητα, η αφαίρεση ενός εξοπλισμού που μπορεί να μη χρησιμοποιηθεί ποτέ είναι μια εύκολη απόφαση.
Φυσικά, όταν μιλάμε για χιλιάδες αυτοκίνητα, το κάθε ευρώ κι αν μετράει, ενδεχομένως περισσότερο κι από τα κιλά. Η κατάργηση της ρεζέρβας εξοικονομεί χρήματα στην παραγωγή, καθώς λιγότερα εξαρτήματα σημαίνουν μικρότερο κόστος αγοράς και συναρμολόγησης για τον κατασκευαστή. Σε ένα αυτοκίνητο μπορεί να μην αλλάζει δραματικά η τελική τιμή, όμως σε βάθος παραγωγικής διαδικασίας η εξοικονόμηση γίνεται σημαντική για την εταιρία. Εξ ου και κάποιοι κατασκευαστές, προσφέρουν τη ρεζέρβα ως στοιχείο του προαιρετικού εξοπλισμού, με την ανάλογη χρηματική επιβάρυνση δια τον αγοραστή.
Περισσότερος χώρος στο πορτμπαγκάζ
Εδώ έρχεται στο προσκήνιο ο εξηλεκτρισμός. Φουλ/plug-in υβριδικά και ηλεκτρικά αναγκαστικά χάνουν σε πορτμπαγκάζ, λόγω μπαταρίας ή παρουσίας ηλεκτροκινητήρα πίσω. Η ρεζέρβα καταλαμβάνει επίσης πολύτιμο χώρο. Συνήθως βρίσκεται κάτω από το δάπεδο, μαζί με τον γρύλο και τα εργαλεία. Αφαιρώντας την, οι σχεδιαστές μπορούν να εκμεταλλευτούν διαφορετικά τον χώρο και να προσφέρουν μεγαλύτερη ή πιο πρακτική αποθηκευτική επιφάνεια. Στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα το θέμα γίνεται ακόμη πιο περίπλοκο. Η μπαταρία καταλαμβάνει μεγάλο μέρος του κάτω τμήματος του αυτοκινήτου, με αποτέλεσμα ο διαθέσιμος χώρος για έναν εφεδρικό τροχό να είναι περιορισμένος ή να μην υπάρχει καθόλου. Παράλληλα, τα ηλεκτρικά είναι ήδη βαριά λόγω της μπαταρίας τους, οπότε οι μηχανικοί δεν έχουν ιδιαίτερη διάθεση να προσθέσουν επιπλέον κιλά για έναν εξοπλισμό που πιθανότατα θα μείνει αχρησιμοποίητος.
Τι υπάρχει αντί για ρεζέρβα;
Οι κατασκευαστές δεν μπορούν να μας αφήσουν εκτεθειμένους σε ενδεχόμενο κλατάρισμα. Υποχρεωτικά, πρέπει να υπάρχει ένα εφόδιο στη διάθεση του οδηγού ώστε να μπορεί, έστω και μερικώς, να μπαλώσει (κυριολεκτικά και μεταφορικά) την κατάσταση και να κατευθυνθεί με ασφάλεια στο πλησιέστερο βουλκανιζατέρ. Αντί για ρεζέρβα, λοιπόν, έχουμε το κιτ επισκευής ελαστικού. Ένα μικρό ηλεκτρικό κομπρεσέρ μαζί με υγρό στεγανοποίησης καταλαμβάνουν ελάχιστο χώρο και ζυγίζουν πολύ λιγότερο από έναν τροχό. Σε ένα απλό τρύπημα του πέλματος μπορούν να αποδειχθούν ιδιαίτερα χρήσιμα, όμως το πρόβλημα είναι ότι δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν κάθε ζημιά. Αν έχει σκιστεί το πλαϊνό του ελαστικού, αν έχει προκληθεί μεγάλη ζημιά ή αν το ελαστικό έχει καταστραφεί επειδή το αυτοκίνητο κινήθηκε για αρκετή απόσταση χωρίς αέρα, το κιτ δεν πρόκειται να κάνει θαύματα. Σε αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται κανονική ρεζέρβα ή, αν δεν υπάρχει, αναγκαστικά τηλέφωνο στην οδική βοήθεια.
Μια άλλη λύση είναι τα ελαστικά run-flat, τα οποία χάρη στα ενισχυμένα πλευρικά τοιχώματα μπορούν να επιτρέψουν στο αυτοκίνητο να συνεχίσει την πορεία του για περιορισμένη απόσταση και με μειωμένη ταχύτητα μετά την απώλεια πίεσης. Έτσι δεν χρειάζεται να σταματήσει αμέσως στην άκρη του δρόμου για αλλαγή τροχού. Ωστόσο, έχουν υψηλότερο κόστος και διαφορετικά χαρακτηριστικά κύλισης (αυξημένη αντίσταση κοινώς, οπότε σε ηλεκτρικά δύσκολα θα επιλεγούν).
